Bộ Công Thương đã liên tục nhận điện thoại, công văn, thư... của nhiều doanh nghiệp về những thắc mắc, bức xúc liên quan những bất hợp lý của chính sách này.
Doanh nghiệp bị "quay"
Các nhân viên phòng nhập khẩu, công ty cổ phần Lý Bảo Minh (quận 5, TPHCM) những ngày qua vẫn đang gò lưng rà lại những mặt hàng nào trong rất nhiều mặt hàng nhập khẩu của công ty này phải kê khai để áp dụng xin cấp giấy phép nhập khẩu tự động (GPNKTĐ), bởi phạm vi phải kê khai của quyết định 24 kể trên rất rộng, lên tới gần 90 chủng loại hàng hoá, từ rau củ quả, cà phê... đến sắt, thép, xe hơi, đồ gia dụng...
Theo trưởng phòng nhập khẩu Tô Anh Huy, công ty phải mất nhiều thời gian, nhân lực cho công việc mới là kê khai, làm thủ tục. Nhưng điều ông Huy lo ngại hơn là những quy định trong quyết định 24 của Bộ Công Thương sẽ gây cản trở lớn đến hoạt động nhập khẩu, gây ách tắc hàng hoá rất lớn ở các cảng, không chỉ của công ty ông mà cả hàng ngàn doanh nghiệp khác trong thời gian tới.
“Bởi vì sao?”, ông Huy tự nêu câu hỏi và trả lời: “Quyết định 24 đưa ra thời hạn 10 ngày để giải quyết xong một hồ sơ yêu cầu, nhưng thực tế sẽ rất khó đạt được điều này”. Bằng kinh nghiệm thực tế của mình, ông Huy phân tích: mười ngày làm việc nghĩa là khoảng hai tuần (trừ ngày nghỉ), trong khi đó hồ sơ đưa lên, văn bản thông báo trở lại của Bộ Công Thương (chưa biết là gửi theo đường thư thường hay chuyển phát nhanh), rồi có thể lỗi xảy ra phải bổ sung... có thể mất cả tháng!
Trong khi đó, có những mặt hàng phải đi đăng ký chất lượng nhà nước sau năm ngày đã đăng ký thì hải quan tạm thời cho lấy hàng về mà chưa làm thủ tục thông quan. Trong trường hợp đó, doanh nghiệp phải gửi tờ khai lên Bộ Công Thương thì đó là tờ khai của hàng hoá chưa được thông quan.
Nhưng quy định lại yêu cầu là bộ hồ sơ hàng hoá, tờ khai phải được hoàn chỉnh không quá năm ngày. Như vậy, sẽ không thể đáp ứng yêu cầu của Bộ Công Thương. “Hay là yêu cầu gửi bản sao L/C thì ngân hàng có hai bản, một bản là điện phát nhanh, thì ngân hàng làm ngay gửi cho mình.
Còn bản gốc thì hội sở họ gửi lại cho doanh nghiệp. Nhưng thời gian gửi lại cũng mất hơn hai tuần...”, ông Huy lo lắng.
Theo phân tích của một doanh nghiệp khác, ví dụ những lô hàng nhập khẩu từ các cảng ở châu Á, khoảng thời gian tàu về tới Việt Nam là 2 - 4 ngày, thì thời gian thụ lý hồ sơ và trả kết quả 10 ngày là không đáp ứng được. Vì nếu vận đơn từ 1 - 2 ngày sau khi hàng lên tàu, thì với các thủ tục xin cấp phép thuận lợi, doanh nghiệp cũng mất 8 - 9 ngày, sau khi hàng về cảng mới có đủ hồ sơ để khai báo hải quan.
Đó là chưa kể thời gian gửi hồ sơ và nhận thông báo kết quả có thể mất một tuần. Cho nên thời gian phát sinh sẽ rất nhiều.
Ai được lợi?
Theo ý kiến chung của nhiều doanh nghiệp, việc áp dụng quyết định 24 sẽ làm tăng chi phí về thời gian và tiền bạc của họ. Quy định của luật Hải quan, doanh nghiệp được khai báo cho hàng nhập khẩu trước 15 ngày khi hàng về cảng.
Nhưng theo quyết định 24, người nhập khẩu chỉ có thể khai hải quan sau 10 - 12 ngày sau khi hàng về đến cảng. Mà cứ sau năm ngày tàu về cảng, các ngày tiếp theo nếu doanh nghiệp vẫn chưa nhận hàng thì phí lưu container, tiền lưu bãi được tính là 10 USD/container 20 feet/ngày (20 USD nếu là container 40 feet).
Mức phí trên còn có thể tăng gấp rưỡi, gấp đôi... nếu số ngày lưu bãi tăng và các hãng tàu, cảng biển thả sức chặt chém... Mỗi container 20 feet, doanh nghiệp sẽ phải chi thêm 50 - 70 USD và gấp đôi với loại container 40 feet. Có những doanh nghiệp nhập mỗi lô hàng cả chục container phải chi thêm số tiền không nhỏ.
Còn với đường hàng không thì với phí lưu kho trên 1,2 triệu đồng/tấn hàng, chi phí cộng thêm quả là rất khó chấp nhận.
Theo cách hiểu của nhiều doanh nghiệp, GPNKTĐ thực chất không phải một loại giấy phép mới vì cấp phép là phải theo quy trình: xin phép - đánh giá - ra quyết định cho hay không. Còn với GPNKTĐ, thực chất, các doanh nghiệp đã tiến hành các thủ tục để mua hàng, chỉ chờ hàng về, làm thủ tục hải quan để nhận hàng.
Còn việc gửi hồ sơ ra Bộ Công Thương chỉ là dạng “đăng ký tự động” để Nhà nước nắm tình hình, chứ không phải là xin cấp phép.
Mục tiêu sâu xa của quyết định 24 là để thống kê, kiểm soát tình hình để hạn chế nhập siêu. Nhưng cho dù đó là một mục tiêu tốt thì cách làm như trên là rất dở. Nó làm phát sinh những chi phí không đáng có, và cuối cùng người tiêu dùng phải chịu.
Theo Mạnh Quân
Báo SGTT